نویسندگی
خاطره‌نویسی و داستان‌نویسی جذاب: از اثر مرکب تا خط اصلی داستان
در نوشتن کتاب از طبیعت الهام بگیرید
شاید در مورد تأثیر اقدامات تدریجی، مطالب زیادی شنیده‌اید و در مورد آن کتاب خوانده باشید. معروف‌ترین کتاب در این زمینه «اثر مرکب» نوشته‌ی «دارن هاردی» است.
در این کتاب اثر اقدامات کوچکی که هر روز انجام می‌دهیم و آثار بزرگی که از این اقدامات مداوم کوچکِ هر روزه گرفته می‌شود کاملاً و با مثال‌های متعدد توضیح داده شده است. این موضوع از خودِ طبیعت الهام گرفته شده است. طبیعت هم طیِ سال‌ها تأثیرات بسیار کوچک، اتفاقات و جلوه‌های بزرگی آفریده است.
یک بار در مازندران در محل یک چشمه‌ی آب گرم بودم. آنجا پلکان‌هایی وجود داشت که طبق گفته‌ی افراد بومی، شکل گرفتن آن‌ها توسط طبیعت، دو میلیون سال طول کشیده است.
شما هم از همین مثال، برای نوشتن کتاب خود ایده بگیرید. اگر هر روز یک صفحه از کتابتان را بنویسید، بعد از یک سال می‌بینید که یک کتاب سیصد صفحه‌ای نوشته‌اید و می‌توانید آن کتاب را به بازار عرضه کنید. اثر اقدامات تدریجیِ کوچک را جدی بگیرید.
مجموعه‌سازیِ کتاب
یکی از عوامل بسیار مهم که در فروش کتاب‌های شما تأثیر دارد، مجموعه‌سازی کتاب است. از وقتی که شما اولین کتاب خود را می‌نویسید به فکر این باشید که کتاب‌های خود را به‌صورت یک مجموعه تهیه کنید تا این مجموعه‌سازی در فروش کتاب به شما کمک کند.
ما این روش را در همه‌ی کتاب‌های خود رعایت کرده‌ایم. یکی از مجموعه کتاب‌هایی که تولید کرده‌ایم مجموعه‌ی اطلس‌های مختلف بوده است. این مجموعه، شامل پنج جلد اطلس با یک ساختار طراحی جلد، با یک موضوع و با یک روش کار است. این شیوه در فروش کتاب تأثیر زیادی داشته است.
مجموعه‌ی اصلی فعالیت ما مربوط به مجموعه کتاب‌های «کلید» است. رنگ‌بندی زیبایی که برای جلدهای این مجموعه تهیه کرده‌ایم باعث شده که وقتی کتاب‌های این مجموعه در فروشگاه، کنار هم قرار می‌گیرند، جذابیت بصری ایجاد کنند و همین جذابیت بصری باعث کشیده شدن مشتری به‌طرف آن‌ها و تورق و بررسی محتوای کتاب می‌شود. در حقیقت، اولین قلاب را همین جذابیت بصری و نمونه‌سازی ایجاد می‌کند، بنابراین از اولین بار که شروع به نوشتن کتاب خود می‌کنید به یاد داشته باشید که برنامه‌ی شما مجموعه‌سازی باشد.
چرا خاطره‌نویسی بهترین راه برای شروع نوشتن است؟
چرا خاطره‌نویسی برای شروعِ جریان نوشتن مؤثر است؟ خاطره‌نویسی برای شروع نوشتن می‌تواند کمک بزرگی بکند. همان‌طور که وقتی یک تیم ورزشی در زمین خودش مسابقه می‌دهد به خاطر آشنایی با شرایط محل مسابقه راحت‌تر می‌تواند نتیجه‌ی بازی را به نفع خود تمام کند، در خاطره‌نویسی هم به دلیل دانستن جزئیات اتفاق‌ها و مطالبی که می‌خواهیم بنویسیم مثل این است که در زمین خودمان مسابقه می‌دهیم. با توجه به شناختی که از اتفاقات داریم، خاطره‌نویسی می‌تواند مسیر نوشتن ما را خیلی هموار کند.
به خاطرات، بُعد انسانی بدهید
گفتم برای شروع نوشتن بسیار خوب است که با خاطره‌نویسی شروع کنید؛ ولی دقت داشته باشید که منظور از خاطره‌نویسی نوشتن فقط اتفاقات نیست.
مثلاً اگر بنویسیم صبح از خواب بیدار شدم، رفتم سرِ کار و از سرِکار برگشتم خانه… به این خاطره‌نویسی نمی‌گویند. وقتی خاطره‌نویسی می‌کنید سعی کنید آن را با لطافت و با جزئیات توضیح بدهید. وقتی که ما خاطره را بدون جزئیات آن بگوییم، تبدیل به تاریخ می‌شود. برای اکثر ما در زمان مدرسه، خواندن کتاب تاریخ سخت بود ولی وقتی یک فیلم تاریخی می‌بینیم آن فیلم برای ما جذاب و لذت‌بخش است؛ چون که در آن خاطره یا وقایع تاریخی، بُعد انسانی آدم‌ها را هم می‌بینیم.
تهیه‌کنندگان به آن‌ها حس می‌دهند و احساس می‌کنیم شخصیت‌هایی که در فیلم هستند، روح و حس دارند، ناراحت و خوشحال می‌شوند. کلاً در خاطره‌نویسی روی حس و حالِ وقایع و صحنه‌ها زیاد تأکید کنید و فقط در محدوده‌ی شرح اتفاقات نمانید.
کتاب‌های خاطرات الزاماً نباید متعلق به افراد مشهور باشند و فقط خاطرات آن‌ها فروش برود. اگر سبک خاطره‌نویسی را بدانید و فقط به‌توالی زمانیِ خاطرات تأکید نداشته باشید، کتاب خاطرات شما نیز می‌تواند کتاب پرمخاطبی شود.
یکی از کتاب‌های خاطرات پرفروشی که در بازار ایران استقبال خوبی از آن شده، کتاب «عطر سنبل، عطر کاج»، کتابی از خاطرات خانم «فیروزه جزایری» است. ایشان برش‌هایی از خاطرات طنزآمیز خود را در قالب یک کتاب بیان کرده‌اند و این طنزگونگیِ کتاب باعث شده استقبال خوبی از آن شود. اگر واقعاً فکر می‌کنید هیچ زمینه‌ی خاصی نیست که در مورد آن کتاب بنویسید، پیشنهاد من این است که خاطره‌نویسی را امتحان کنید.
اگر مدت‌ها در زمینه‌ای فنی فعالیت داشته‌اید، مثلاً اگر مهندس عمران هستید، مسلماً خاطرات جالبی در زمینه‌ی فعالیت خودتان داشته‌اید. می‌توانید مثلاً این خاطرات را از جنبه‌ی طنزآمیز بودن آن‌ها ببینید. برش‌هایی از اتفاقات طنزآمیزی که در ایام زندگی یا ایام حرفه‌ای شما پیش آمده را در قالب طنز بریزید و داستان‌هایی بنویسید. می‌توانید جنبه‌های دیگری به همان خاطرات بدهید؛ مثلاً جنبه‌های فنی کار، خاطراتی که داشتید یا برش‌هایی از تجربیات تخصصی و مدیریتی خودتان را انتخاب کنید؛ یا برش‌هایی از تجربیات و خاطرات استخدام و آموزش نیروهای جدید و به این صورت کتابی بنویسید که مسلماً کتاب محبوبی خواهد شد. البته موضوع کتاب باعث استقبال کتاب نمی‌شود. باید موارد زیادی را رعایت کنید که آن‌ها را به‌طور مفصل در دوره‌های آموزشی خود شرح می‌دهم و می‌توانید از آن دوره‌ها استفاده کنید.
به هر حال در مورد موضوع خاطره‌نویسی هم فکر کنید، مثلاً اگر پنجاه سال دارید مواد اولیه برای نوشتن یک کتاب را دارید و چون موضوع در مورد خودِ شما است، بیش از هر موضوعی در مورد آن آگاهی دارید. راحت‌ترین کار برای شروع تجربه‌ی کتاب‌نویسی، خاطره‌نویسی است؛ حتماً این روش را امتحان کنید.
آلبوم عکس‌های قدیمی، کمک به یادآوری خاطرات
در آلبوم‌های قدیمی یکی از عکس‌ها را انتخاب و درباره‌ی آن عکس فکر کنید. ابتدا هر چه درباره‌ی آن عکس به یادتان می‌آید را فقط ثبت کنید، تأکید می‌کنم هر چیزی را. فقط به نوشتن اتفاقات اکتفا نکنید بلکه حس‌هایی که در موقع ثبت عکس داشته‌اید را هم بنویسید، مثل گرمی یا سردی هوا، بویی که بود، حسی که خودتان داشتید، حسی که دیگران در آن لحظه داشتند…
موقع نوشتنِ خاطراتِ قدیمی سعی کنید خودتان را در همان سن و سال تصور کنید و به زبان همان روزگار بنویسید. اگر امروز مدیر یک شرکت بزرگ هستید و خاطرات دانشجویی خود را می‌نویسید، با دیدگاه و زبان همان دانشجو بنویسید. شاید برای اینکه دوباره در همان حال و هوا قرار بگیرید بد نباشد باز «گل کوچک» بازی کنید.
پس از آنکه همه چیز را درباره‌ی آن عکس نوشتید، متن خود را بازخوانی کنید و حالا متن را با بازنویسی، زیباتر کنید. برای بهتر شدن نوشته، شاید بهتر باشد نظر سایر افراد حاضر در آن عکس را هم بشنوید، اما خودتان را ملزم به آن نکنید.
چرا باید کتاب داستان بخوانید؟
کتاب نوشتن، فقط انتقال صرف اطلاعات نیست. ما باید بتوانیم اطلاعات را به شیوه‌ای لطیف و زیبا طوری پردازش کنیم که این اطلاعات برای مخاطبان ما جذاب باشد. یکی از راه‌هایی که می‌توانید توانایی خود را برای لطیف‌تر و زیباتر کردن متن تقویت کنید، خواندن کتاب‌های داستان است.
حتی اگر شما نویسنده‌ی کتاب‌های غیرداستانی و نان‌فیکشن هستید، ضرورت دارد برای تقویت این مهارتِ خودتان، خواندن کتاب داستان را جدی بگیرید. بهترین نویسندگان، بهترین خوانندگان هستند. نویسندگان بزرگ آن‌قدر کتاب خوانده‌اند که الگوهای موجود، ملکه‌ی ذهن آن‌ها شده است و به‌صورت روان از زبان استفاده می‌کنند.
روش داستان‌نویسی جذاب
ساختار دومِ متداول برای نوشتن کتاب، مجموعه داستان است.
ممکن است با خودتان بگویید من توانایی داستان نوشتن ندارم. برای اینکه کار را برای شما آسان‌تر کنم می‌گویم به‌جای نوشتن داستان، خاطره‌نویسی را جایگزین کنید. همان‌طور که قبلاً هم اشاره کردم، همه‌ی ما تجربیات و خاطراتی از کار و تخصص خود داریم که ممکن است برای بقیه راهگشا و جالب باشند.
یکی از کتاب‌های موفقِ این روش، کتاب «کلید در وضعیت روشن»، نوشته‌ی مدیرعامل سابقِ «شرکت کنتورسازی ایران» است که در قالب خاطرات او با نکات مدیریتی بومی ایران آشنا می‌شویم.
درباره‌ی این روش، مثال‌های زیاد و موفقی، هم در ایران و هم در جهان وجود دارد که در «دوره‌ی خلق کتاب موفق» درباره‌ی جزئیات آن و تفاوت‌ها و مزیت‌های روش‌های نگارش نویسندگان مختلفِ این سبک، مفصلاً صحبت می‌کنم.
اهمیت خط اصلی داستان
برای نوشتن رمان، قبل از اینکه شروع به نگارش کل داستان کنید، «خط اصلی داستان» را ارزیابی کنید. خط اصلی داستان باید قوی‌تر از خطوط فرعی داستان باشد. اگر خط اصلی داستان قوی نباشد، هر قدر هم طرح‌های فرعی خوب باشند، آن رمان، قوی و خواننده‌پسند از کار در نخواهد آمد.
مزیت بزرگ ارزیابی خط اصلی داستان این است که در این حالت، تصمیم‌گیری در مورد آن راحت‌تر است. به این ترتیب دیگر زمان زیادی از وقت شما صرف کار کردن روی یک سوژه‌ی ضعیف نمی‌شود تا بعداً حسرت وقت خود را بخورید.
روش جذاب کردن داستان
در نوشتن داستان اگر اتفاقات را به ترتیب توالی زمانیِ آن‌ها بگوییم نام آن دیگر داستان نیست. وقتی که داستان می‌نویسیم باید چیزها و اتفاقات بیرونی را که برای شخصیت اصلی مهم است و هوش و احساسات او را درگیر می‌کند در داستان بیاوریم تا خواننده با آن شخص، احساس همزادپنداری کند و داستان برای او جذاب شود.
مثلاً وقتی می‌خواهیم شخصیت داستان خود را وارد یک محیط برفی کنیم نوشتن اینکه: «او در برف قدم می‌زد» تجربه‌ی خاصی را به خواننده منتقل نمی‌کند و داستان برایش جذاب نخواهد بود؛ ولی اگر اثرات برف بر حواس پنج‌گانه‌ی شخصیت داستانی خود را بنویسیم، (مثل حس سرما، رنگ سفید برف، خش‌خش برف در زیر پاها و…) خواننده هم با او همزادپنداری می‌کند و حس خواندنِ یک داستان لذت‌بخش به او دست می‌دهد. حتماً از این نکته استفاده کنید تا داستان‌های جذابی داشته باشید. فراموش نکنید که ترکیبی از دانش و تجربه‌ای که دارید صدای یگانه‌ی شما است و بیشتر از آنچه فکر می‌کنید می‌دانید.
برای تبدیل تجربیات، خاطرات و ایده‌های خود به یک کتاب ماندگار و چاپ باکیفیت آن در تیراژ دلخواه، می‌توانید به بخش خدمات چاپ کتاب در انتشارات کلید آموزش سر بزنید.