آیا چاپ کتاب تنها راه ارتباط با مخاطب است؟ از بستهبندی بصری تا خطای طراحی جلد پیچیده
ممکن است شما حرفی برای گفتن داشته باشید و فقط بخواهید افرادِ زیادی آن حرفتان را بشنوند. اگر هدف اصلی شما فقط رساندن حرفتان به گوش افراد است، ابزارهای راحتتری برای تحقق این هدف وجود دارند؛ مثلاً میتوانید یک وبسایت راهاندازی کنید، در تلگرام یک کانال ایجاد کنید، در اینستاگرام پیجی بسازید و یا انواع روشهای دیگر که کمهزینهتر هستند و زودتر هم در آنها دیده میشوید را انتخاب کنید. چاپ کتاب یک فعالیت زمانبر و هزینهبر است و علاوه بر نوشتن کتاب باید انرژی خوبی هم برای معرفی و بازاریابی کتاب بگذارید. اگر نمیخواهید این فعالیتها را انجام بدهید، بهتر است بهجای چاپ کتاب از رسانههای دیگر استفاده کنید.
کتاب یعنی فقط کتاب چاپی؟ بررسی نقش نسخههای دیجیتال
اگر حتی تمایل ندارید کتابتان را به تعداد کم هم چاپ کنید، میتوانید به روش معمول در مورد سایر کتابها، مجوز کتاب را بگیرید ولی نسخهی الکترونیک کتاب را بفروشید. در حال حاضر، وبسایتها و اپلیکیشنهای مختلفی هستند که امکان عرضهی نسخهی الکترونیک کتاب در آنها وجود دارد. در این شیوه، قیمتگذاریِ کتاب طبق نظر خود نویسنده است و پس از فروش، طبق درصدِ توافقشده، مبلغی به نویسنده و مبلغی نیز به وبسایت یا اپلیکیشنِ عرضهکنندهی نسخهی الکترونیک میرسد. در این وبسایتها و اپلیکیشنها، کتاب با فرمت خاصی ارائه میشود که امکان کپی کردن آن وجود ندارد.
وبسایتهای فعالِ فعلی با این روش در ایران، «فیدیبو»، «طاقچه» و «کتابراه» هستند. احتمال اینکه کتابی که به این روش عرضه میشود، به خوبی در بازار معرفی شود و درخواست برای تولید نسخه فیزیکی آن ایجاد شود، زیاد است. چند سال قبل کتاب «۲۴ قانون به دست آوردن قدرت» و «۲۴ قانون حفظ قدرت» را در چند نوبت چاپ کردیم. کمکم همکاران ناشر دیگر هم همین کتاب را با اسمهای دیگر چاپ کردند و بازار این کتابها رقابتی شد و فروش آنها افت کرد. برای همین پس از پایان کتابهای موجود تجدید چاپ نکردیم و در وبسایت فیدیبو کتابها را عرضه کردیم.
البته یکی از کتابهای این مجموعه دو جلدی را رایگان عرضه کردیم و در آن کتاب، مطالعهی کتاب دیگر را هم توصیه کردیم. بعد از مدتی کمکم در نمایشگاههای کتاب که با مردم در تماس هستیم مشتریها را دیدیم که برای این کتابها آمده بودند و میگفتند نسخه دیجیتال کتاب را خواندهاند. کمکم از مراکز پخش و کتابفروشیها هم درخواست چاپ این کتاب را دریافت کردیم و خلاصه اینکه پخش نسخه دیجیتال این کتاب بازار جدید برای چاپ و فروش نسخه فیزیکی ایجاد کرد.
برای مطالعه بیشتر درباره اصول بازاریابی و ارتقای فروش آثار نشر، مقاله جامع بازاریابی کتاب را در سایت کلید آموزش مطالعه کنید.
محتوای کتاب من عالی است، جلد کتاب برایم مهم نیست
کتاب، علاوه بر اینکه بُعد فرهنگی دارد، کالایی تجاری است چون به هر حال مخاطب برای تهیهاش پول میدهد. اگر از این بُعد به کتاب نگاه کنیم متوجه میشویم که بسیاری از اصولی که باعث فروش هر کالایی میشود در مورد کتاب هم صدق میکند. امروزه در دنیا بر اهمیت بستهبندی خوبِ کالا و تأثیر آن بر میزان فروش، تأکید زیادی میشود. جلد کتاب، بستهبندی کتاب است. بعضی از پدیدآورندگان کتاب از اهمیت طراحی جلد مناسب کتاب غافل میشوند و در اثر عجله و هیجانِ اینکه زودتر کتابشان به بازار بیاید یا برای صرفهجویی در هزینهها و یا هر دلیل دیگری، جلد مناسبی برای کتاب طراحی نمیکنند و همین مسئله باعث میشود که کتابشان در رقابت با سایر کتابها، جلوهی بد و ضعیفتری داشته باشد و در فروش موفق نشود.
برای بررسی معیارهای بصری و اهمیت هویتسازی بصری آثار، پیشنهاد میکنیم نگاهی به بخش مقالات نویسندگی و نشر کلید بیندازید.
سفارش طراحی جلد و صفحهآرایی فقط بر اساس قیمت ارزان
بعضی نویسندگان، اهمیت طراحی جلد و صفحهآرایی کتاب را جدی نمیگیرند و در انتخابِ همکار هنری خود فقط عامل قیمت را در نظر میگیرند. درست است که کاهش هزینهها یکی از اصلیترین معیارهای هر کسبوکاری است اما بعضی از این صرفهجوییها ممکن است باعث زمینگیر شدن کتاب و فروش نرفتن آن شود. وقتی شما با یک تیمِ طراحان گرافیک حرفهای کار میکنید فقط پول انجام آن کار را نمیدهید بلکه تجربهی چندین سالهی آن تیم طراحان گرافیک را هم به خدمت میگیرید. موقع انتخاب تیم طراحی گرافیک، کتابهای قبلی آنها را بررسی کنید. ببینید تاکنون با کدام ناشران، همکاری داشتهاند. آیا کتابهایی که آنها کار کردهاند پرفروش بوده و به چاپهای مکرر رسیده است؟
انتخاب طراح بر اساس جوایز بینالمللی و رزومهی جشنوارهای
بعضی از پدیدآورندگان کتاب هم از سوی دیگرِ بام میافتند. آنها با اینکه تمایل دارند کار را به افراد حرفهای بسپارند اما در اغلب موارد در انتخاب یک تیم حرفهای دقت لازم را به خرج نمیدهند. اگر کسی در چند جشنواره یا مسابقه مقام آورده است، الزاماً به این معنی نیست که بازار کتاب را میشناسد. معمولاً داوریِ مسابقهها با سلیقههای خاصی انجام میشود و آثاری در این مسابقات و جشنوارهها انتخاب میشوند که با سلیقهی داورانِ مسابقه هماهنگتر باشند و نه با سلیقهی مخاطبان.
نمونهی چنین مواردی در فعالیتهای دیگر هم وجود دارد. خیلی از فیلمهای سینمایی که جایزههای مختلف را بردهاند با مخاطب، ارتباط برقرار نکردهاند و فروش کمی داشتهاند. در انتخاب تیم طراحی گرافیک، فعالیتهای حرفهای آن تیم را بررسی کنید و نه رزومهی جشنوارهایاش را.
جلدی برای کتابم طراحی کردهام که عالی ست، فقط باهوشها درکاش میکنند!
طراحی جلدِ بعضی کتابها طوری است که مخاطب، متوجه معنا و مفهوم کتاب نمیشود. در چنین حالتی مخاطبان برای اینکه اسم کتاب را بفهمند باید مدتی با جلد کتاب کلنجار بروند و عبارتهای مختلف را بررسی کنند تا بالاخره موفق به کشف اسم کتاب شوند. فراموش نکنید که توجه هر مخاطبی در کتابفروشی و بین انبوه کتابها فقط چند ثانیه به کتاب شما جلب میشود و اگر مخاطب نتواند اسم کتاب را فوری بخواند، حوصلهی معما حل کردن نخواهد داشت و نه تنها از خرید کتاب منصرف خواهد شد بلکه حتی آن کتاب را برای بررسی نیز به دست نخواهد آورد. عنوان کتاب باید بهراحتی خوانده شود.
برای مطالعه بیشتر درباره اصول بینالمللی بازاریابی محتوا و صنعت نشر، میتوانید به منابع مرجعی مانند پابلیشرز ویکلی (Publishers Weekly) نیز مراجعه کنید.

