نکته‌های حقوقی کتاب و حمایت از آثار محتوایی؛ راهنمای حقوق پدیدآورندگان

نکته‌های حقوقی کتاب
حمایت از آثار محتوایی
در بعضی موارد لازم است شما نوشته‌های خود را که هنوز به‌صورت رسمی منتشر نشده است را برای بررسی به شخص یا اداره‌ای تحویل دهید و این نگرانی را دارید که ممکن است اثر شما به نام دیگری منتشر شود. برای اطمینان خاطر نویسندگان در قانون؛ ماده قانون مخصوصی پیش بینی شده است. ماده 21 این قانون می‌گوید:
«پدید آورندگان می‌توانند اثر و نام و عنوان و نشانه ویژه اثر خود را در مراکزی که وزارت فرهنگ و هنر با تعیین نوع آثار آگهی می‌نماید به ثبت برسانند.»
مؤلفان، مصنفان و هنرمندانِ متقاضی ثبت اثر می‌توانند با ارائه‌ی درخواست نامه‌های مربوطه به دفتر حقوقی و امور مالکیت معنویِ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تهران و ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی در استان‌ها، مراحل اجرایی شدنِ فرآیند ثبت اثر ادبی و هنری خود را دنبال کنند. از نظر این قانون: کتاب، جزوه، رساله، نمایشنامه و هر نوشته‌ی دیگر علمی، فنی، ادبی و هنری اثر نامیده می‌شود.
با ثبت آثار خود دیگر نگرانی‌های شما کمتر می‌شود؛ هر چند نظر شخصی من این است که موفقیت هیچ کتابی فقط بر اساس محتوای آن نیست و مجموعه فعالیت‌های مختلِف معرفی و بازاریابی کتاب در کنار یک محتوای خوب باعث موفقیت کتاب می‌شود.
یکی دیگر از همین نوع نگرانی‌ها و دغدغه‌های افرادی که در بازاریابی محتوایی فعالیت می‌کنند این است که آیا محتوایی که ما با صرف انرژی زیاد تولید کرده‌ایم مورد حمایت قرار می‌گیرد؟
ما چطور می‌توانیم اثری را که با صرف انرژی زیاد تولید کرده‌ایم در انحصار خودمان قرار دهیم تا کسی دیگر نتواند حاصل اندیشه‌ی علمی ما را به‌راحتی کپی‌برداری و از آن سوءاستفاده کند و ما هم احساس کنیم دست ما بسته است و هیچ کاری نمی‌توانیم بکنیم.
آیا اصلاً حمایتی هست؟ آیا در جایی ارزشی به فکر و اندیشه‌ی ما قائل هستند؟!
می‌خواهم این مژده را به این افراد بدهم که بله، آثار محتوایی شما در چهارچوب قانونِ حمایت از مؤلفان، مصنفان و هنرمندان قرار دارد. طبق ماده‌ی 23 قانون مؤلفان و مصنفان، هرکس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت قانون است به نام خود یا به نام پدید آورنده، بدون اجازه‌ی او یا عامداً به شخص دیگری غیر از پدید آورنده، نشر یا پخش یا عرضه کند به حبس تأدیبی از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد. اگر قسمتی یا تمام آثار شما بدون اجازه‌ی شما منتشر شده است، با طرح شکایت در «دادسرای فرهنگ و رسانه» می‌توانید از حقوق خود دفاع کنید.
مراحل شکایت حقوقی و نهایی شدن حکم، زمان‌بر است ولی در صورت داشتن دلایل مستند، حتماً نتیجه بخش خواهد بود. ماده قانون ذکر شده، آثاری را که مورد حمایت قرار می‌دهد تفسیر می‌کند؛ ولی نکته‌ی مهم‌تر این است که به‌عنوان نویسنده‌ی هر نوشته‌ی علمی، فنی و ادبی که تحت حمایت این قانون است می‌توانید با طرح شکایت علیه کسانی که آثار شما را بدون اجازه‌ی شما مورد استفاده قرار داده‌اند، از آثار خود حمایت کنید.
سؤالی که در این مورد پیش می‌آید این است که برای طرح شکایت باید به کجا مراجعه کنیم؟
از چند سال پیش دادسرای ویژه‌ای با عنوان دادسرای فرهنگ و رسانه تشکیل شده است که در حال حاضر این دادسرا در میدان ارک تهران قرار دارد. شما به آنجا مراجعه و طرح شکایت می‌کنید و در آن دادسرا پیگیر حق و حقوق خود می‌شوید.
اگر به دادسرا مراجعه کرده و تشکیل پرونده دادید اول باید مستنداتی ارائه بدهید که نشان‌دهنده‌ی این باشد که آن اثر، معلق به شما است البته برای بعضی از آثار، مثل کتاب، به‌طور خودکار یک پروسه‌ی مکتوب سازی ایجاد شده است؛ مثلاً اگر کسی کتاب شخص دیگری را کپی‌برداری کند، با توجه به این که هر کتابی که چاپ می‌شود یک‌سری مراحل اداری انجام می‌دهد و ثبت‌هایی در وزارت ارشاد و در لیست خانه‌ی کتاب برای آن صورت می‌گیرد، این‌که اولین بار این کتاب را چه کسی منتشر کرده مشخص و طرح شکایت در آنجا راحت‌تر است.
اگر برای اولین بار اثر مکتوبی داشته باشید و بخواهید برای اولین بار ثابت کنید که متعلق به شما است، طبق پیش‌بینی قانون، می‌توانید با مراجعه به وزارت ارشاد، دفتر امور حقوقی و مالکیت معنوی، هر نوع اثری که دارید را در آنجا ثبت کنید و نشان دهید که مالکیت این اثر متعلق به شما است.
وقتی گواهی ثبت اثر را داشته باشید در مراجعه‌های بعدی به دادسرا یا مراکز دیگر، خیلی راحت حقوق خود را پیگیری خواهید کرد و خواهید توانست از حقوق خود خیلی راحت محافظت کنید.
در بحث پیگیری حقوق مؤلف، حق تألیف بابت نگارش متون محتوایی حتماً محفوظ است و شما حتماً امکان پیگیری دارید؛ هر چند ممکن است قسمت سخت داستان این باشد که مراحل دادرسی به درازا بکشد. باید صبور باشید و آرام‌آرام سعی کنید این مراحل طی شوند.
حالا برای اینکه شما را خوشحال کنم باید بگویم که در این دادگاه برای مجرمان مجازات خیلی سنگینی هم در نظر گرفته شده است. شش ماه تا سه سال حبس برای چنین مجرمانی در این قانون در نظر گرفته شده است. عموماً چنین افرادی برای اینکه به حبس نروند حاضرند با شما توافق کنند و شاید بتوانید جریمه‌های خیلی سنگینی از آن‌ها مطالبه کنید. شاید بتوانید چندین برابر بیشتر از مبلغی که انتظار داشتید از کتاب خود سود ببرید، بتوانید خسارت بگیرید.
نکته‌ی جالب دیگر این است که به جرائم این حوزه در دادگاه‌های کیفری رسیدگی می‌شود. دادگاه‌های کیفری، دادگاه‌هایی هستند که جرائمی مانند قتل، تجاوز، حمله‌ی مسلحانه و چنین مسائلی را تحت پوشش قرار می‌دهند؛ بنابراین حمایت‌های خوبی از آثار شما می‌شود.
نگران کپی‌برداری از آثار خود نباشید و سعی کنید آثاری که برای شما حیاتی است را حتماً در دفتر حقوقی و امور مالکیت معنوی وزارت ارشاد به نام خود ثبت کنید تا با خیال راحت محتوای خود را عرضه کنید.