ترجمه کتاب؛ اجازه از صاحب اثر، شرایط مترجم و بررسی سابقه انتشار

آیا برای ترجمه‌ی کتاب نیازی به اجازه گرفتن از نویسنده یا ناشر آن هست؟

هر چند اخذ مجوز رسمی برای ترجمه‌ی کتاب‌های مؤلفان خارجی امری اخلاقی است و عموماً مؤلفان خارجی نیز با توجه به قیمت کم کتاب‌ها در ایران، معمولاً درخواست‌های مالی کمی دارند ولی از نظر قوانین ایران الزامی برای این کار نیست.
قوانین ایران تنها از آثاری حمایت می‌کنند که برای اولین بار در ایران منتشر شده باشند؛ بنابراین اگر حتی مؤلفی ایرانی اولین بار کتاب خود را در خارج از ایران منتشر کرده باشد و در ایران توسط دیگران بازنشر شود، قوانین ایران حمایتی از او نمی‌کنند؛ ولی اگر کتابی ترجمه شده باشد، از ترجمه‌ی موجود نمی‌توانید استفاده کنید و حتماً اجازه‌ی مترجم لازم است.

آیا مترجمِ کتاب، باید تحصیلات خاصی در ترجمه داشته باشد؟

برخی از هنرجویان در کارگاه‌های آموزشی می‌گویند: «ما کتاب‌هایی به زبان انگلیسی می‌خوانیم که بی‌نظیر هستند و مرتب در حال بازگو کردن آن‌ها به دوستان خود هستیم. راحت‌تر این است که به‌جای تکرار چندین باره برای افراد مختلف، آن‌ها را به‌صورت فایل صوتی یا نوشتاری در بیاوریم؛ ولی با در نظر گرفتن اینکه هیچ مدرکی مرتبط با ترجمه نداریم، نمی‌دانیم که آیا امکانی برای انتشار پرتعداد داریم یا نه.
برای ترجمه یا نوشتن کتاب نیازی به هیچ مدرک تخصصی نیست. تحصیلات بسیاری از مترجم‌های معروفی که اسم آن‌ها را شنیده‌اید، در رشته‌های دیگر است.

چطور باید بفهمید کتاب مورد نظر شما قبلاً منتشر شده یا نه؟

بعضی مواقع قصد نوشتن کتابی با موضوعی خاص را داریم یا می‌خواهیم کتاب نویسنده‌ای را ترجمه کنیم و باید بدانیم آیا از او قبلاً کتاب ترجمه شده‌ای منتشر شده است یا نه؟
بهترین مرجع برای این کار، وب‌سایت خانه کتاب به آدرس www.ketab.ir است. طبق قانون، تمام ناشران موظف هستند پس از چاپ کتاب، نسخه‌ای از کتاب خود را جهت ثبت در بانک اطلاعاتی خانه کتاب به اداره‌ی ارشاد تحویل دهند و همین الزام باعث شده همه‌ی کتاب‌های منتشر شده‌ی ناشران در این لیست موجود باشند؛ البته دقت کنید که قسمت سرچ این وب‌سایت، هوشمندیِ کمی دارد.
برای سرچ در خانه کتاب اگر کتاب مورد نظر را با درج اسم کامل آن پیدا نکردید، روش‌های دیگر را امتحان کنید؛ مثلاً فقط نام فامیل مؤلف را سرچ کنید یا با رسم‌الخط‌های مختلف دوباره آن را سرچ کنید. یک منبع دیگر هم سایت کتابخانه ملی است؛ اما توجه داشته باشید که ممکن است کتابی قبل از انتشار، به کتابخانه ملی اعلام شده باشد اما ناشر از تولید آن منصرف شده باشد و یا کتاب در اداره‌ی ارشاد مجوز نگیرد، یا کتاب به مرحله‌ی تولید نرسد ولی نام آن هنوز در لیست کتابخانه‌ی ملی موجود باشد.
چون پس از چاپ کتاب، ناشران موظف هستند نسخه‌هایی از کتاب را به اداره‌ی ارشاد تحویل دهند که بر اساس اطلاعات کتابِ چاپ شده، اطلاعات در سایت خانه کتاب درج می‌شود؛ پس بهترین مرجع برای اطلاع از کتاب‌های منتشر شده، وب‌سایت خانه کتاب است. اطلاعات خانه کتاب برای آگاهی از کتاب‌های چاپ شده مستندتر است و همچنین اطلاعات تکمیلی دیگرِ کتاب نیز قابل تهیه است، مثلاً اینکه کدام ناشر، کتاب را منتشر کرده، تلفن ناشر و…
با جستجوی کتاب در سایت کتابخانه ملی و خانه کتاب می‌توان فهمید که کتاب قبلاً منتشر شده است یا نه.