تمرین‌های نویسندگی خلاق

این فصل، تمریناتی حرفه‌ای دارد؛ به همین خاطر پیشنهاد می‌کنم حتماً اول، تمرینات قبلی کتاب را انجام بدهید و بعد به سراغ انجام تمرینات این بخش بیایید.

در این فصل به سراغ تمرین‌های نویسندگی خلاق می‌رویم. نوشتن خلاقانه فقط برای داستان نویسی به کار نمی‌رود و در تمامی قالب‌های نوشتاری قابل استفاده است.

تمرین‌های خلاقانه‌ی نویسندگی تمریناتی خاص هستند که سطح کیفی نویسندگی شما را بسیار بالا خواهد برد.

برای این که کار شما راحت‌تر شود این تمرین‌ها دسته‌بندی شده تا از ابتدا به انجام آن تمرین‌هایی بپردازید که با زمینه‌ی نویسندگی شما ارتباط بیشتری دارد؛ البته توصیه می‌کنم تمامی تمرینات این فصل و فصل‌های دیگر همین کتاب را مرتب انجام دهید تا به‌اصطلاح، همیشه در نویسندگی روی فرم باشید.

تمرینات این بخش در پنج موضوع در نظر گرفته شده:

1. حواس
2. دیالوگ
3. اشیاء
4. احساسات
5. شخصیت‌ها

هر چند که در مورد دیالوگ و شخصیت پردازی در بخش‌های دیگری از همین کتاب، توضیحات مفصلی داده شده ولی نوشتن دیالوگ و شخصیت پردازی به‌طور خلاقانه دارای تمرین‌های خاص خود است که در این بخش خواهید آموخت.

توضیح این نکته هم ضروری است که تنوع تمرین‌ها باعث می‌شود هر نویسنده‌ای تمرین مناسب‌تر برای خود را در این فصل پیدا کند.

تمرین خلاقانه‌ی استفاده از حواس در نوشتن

برای آشنایی بیشتر با روش توصیف جزئیات و استفاده از حواس در نوشته‌ها می‌توانید راهنمای توصیف‌نویسی دانشگاه Purdue را مطالعه کنید.

• به کرکننده‌ترین صدایی که ممکن است بشنوید فکر کرده و حداقل دو پاراگراف درباره‌ی آن بنویسید!
• حکایتی در مورد مردی بنویسید که دارد برای نامزد خود غذا می‌پزد و برای او در مورد عطرها سخن می‌گوید؛ طوری که نامزدش متوجه شود که مرد، او را خیلی دوست دارد.
• متنی راجع به یک شخص بنویسید که در یک رستوران در تاریکی مطلق همراه با یک نفر همراه، غذا می‌خورد. در مورد غذاها نحوه‌ی سرو غذا، نحوه‌ی غذا خوردن در تاریکی، حتی جنس رومیزی، جنس لباس دوست این شخص و کلاً درباره‌ی غذا خوردن در تاریکی مطلق بنویسید!
• یکی از آهنگ‌هایی را که دوست دارید انتخاب کرده و در مورد شخصیتی بنویسید که آن آهنگ را دوست دارد. از زبان آن شخصیت آن آهنگ و احساسی را که هنگام شنیدنش دارد چنان با جزئیات و جذاب بنویسید که خوانندگان را به شنیدن آن علاقه‌مند کند.
• غذای ملی یکی از کشورها را انتخاب کنید و متنی از زبان یک کاراکتر بنویسید و آن قدر آن غذا را با جزئیات شرح بدهید که هم دهن خواننده آب بیفتد و هم بتواند بفهمد که آن کاراکتر، اهل کدام کشور است و دارد غذای کدام کشور را توضیح می‌دهد.
• یک پاراگراف برای توصیف کسی بنویسید که بوی بد بدن او جزو مشخصات اصلی اوست. همین متن را برای شخص دیگری که بوی خوبی می‌دهد بنویسید. (به این کار اصطلاحاٌ می‌گویند کاراکتریزه کردن؛ یعنی شما با نسبت دادن بویی خاص به یک نفر در نوشته‌هایتان می‌توانید در مورد او شخصیت پردازی کنید.)
• دو یا سه پاراگراف در توصیف یک مکان بنویسید و در آن متن، مکانی را وصف کنید. ضمن توصیف آن مکان، با ترکیبی از بوهای مختلف، ویژگی‌هایی به آن مکان در ذهن خواننده بدهید، مثلاً تعمیرگاه خودرو که در آن تعدادی کارگر به‌طور شیفتی و شبانه روزی کار می‌کنند را توصیف کنید، چه بوهایی در آنجا وجود دارد و محیط به چه شکل است. برای مکان‌های مختلف همین تمرین را می‌توانید انجام بدهید.

تمرین دیالوگ خلاقانه

برای مطالعه بیشتر درباره اصول نوشتن گفتگو در داستان، می‌توانید به راهنمای آموزش دیالوگ‌نویسی مرکز نویسندگی دانشگاه Northern Michigan مراجعه کنید.

• بین دو نفر یک دیالوگ بنویسید؛ ولی فقط گفته‌های یک نفر را بنویسید و به‌جای جواب‌های نفر بعدی نقطه چین بگذارید.
  دیالوگ را طوری بنویسید که از حرف‌های همان یک نفر برای خواننده قابل حدس زدن باشد که حرف طرف دوم دیالوگ و جواب‌های او چه بوده است.
• یک گفتگو بین دو نفر بنویسید که دارند فقط با حرکات بدن، منظور خودشان را به یکدیگر منتقل می‌کنند؛ تا جایی که می‌توانید این گفتگوی بی‌کلام را بین آن‌ها ادامه بدهید؛ فقط در پایان گفتگو هر کدام می‌توانند یک کلمه (هر کلمه‌ای) که دلشان خواست بگویند و داستان را همان جا تمام کنید.
• مکانی عمومی که برای آخرین بار برای گردش به آنجا رفتید را تجسم کرده و متنی بنویسید که طیِ آن دو نفر در آنجا دارند باهم جر و بحث می‌کنند؛ ولی در پایانِ متن، مشخص کنید که آن‌ها در مورد چیزی که واقعاً از آن ناراحت هستند جر و بحث نمی‌کرده‌اند، بگردید و ببینید که چه ترفند خلاقانه‌ای برای این صحنه می‌توانید به کار ببرید.
• یک متن در مورد گفتگوی یک کودک با یک نفر غریبه بنویسید؛ وظیفه‌ی شما این است که بدون احساساتی شدن، زیبایی‌های مختلف کودک را به خوانندگان منتقل کنید.
• یک متن با دو کاراکتر بنویسید که محور صحبت آن‌ها فقط یک کلمه است. حالا بین آن یک کلمه و چیزهای دیگر از زبان این دو کاراکتر ارتباط برقرار کنید.
  (این تمرین، ذهن شما را ورزیده می‌کند. ذهن شما با این تمرین یاد می‌گیرد که بین کلمات و مفاهیمی که ظاهراً باهم ارتباطی ندارند یک ارتباط منطقی کشف کند.)

تمرین نوشتن خلاقانه در مورد اشیا

• یک وسیله‌ی زشت را انتخاب کرده و متنی از زبان یک شخص بنویسید که آن شی را خیلی زیبا می‌داند و از زبان آن شخصیت سعی کنید توضیح دهید که آن وسیله زیبا است.
  وقتی این متن را تمام کردید متنی دیگر بنویسید و طی آن سعی کنید فقط با توضیح دادن ویژگی‌های آن شی از نقطه نظر خودتان که زشت می‌دانیدش به خواننده بقبولانید که آن شخصی که این وسیله را زیبا می‌دانست ذهنی ناپایدار و دیدی غلط داشته است.
• نام پنج احساسِ خشم، خوشحالی، غم، حسرت و ناامیدی را روی تکه کاغذهای کوچک نوشته مچاله کنید و آن‌ها را درون یک قوطی کوچک بگذارید. از خانه بیرون بروید، یک درخت را انتخاب کنید و حالا یکی از آن یادداشت‌ها را به‌طور اتفاقی برداشته و باز کنید و هر احساسی که در آن نوشته شده بود را به کار گرفته و از دید کسی که آن احساس را دارد شروع به نوشتن و توصیف همان درخت کنید.
  می‌توانید این تمرین را پنج بار و هر بار برای یک احساس انجام دهید.
• طوری توصیف اتاق خواب یک نفر را بنویسید که آرزوها و ترس‌های او در زندگی برای خواننده معلوم شود.
• در کشوهای میزهای خانه‌تان یک وسیله پیدا کنید که احتمالاً کس دیگری نداشته باشد بعد یک متن در مورد انسان گرفتاری بنویسید که این وسیله باعث بدبختی او شده است.
• یک تابلوی زیبای نقاشی را که می‌پسندید از اینترنت یا کتاب‌ها و مجلات انتخاب کنید، حالا در آن صحنه یک زن و شوهر را تجسم کنید که بدترین دعوای زندگی مشترکشان را کرده‌اند.
• وضعیت آنجا و ماجرای دعوای آن‌ها را بنویسید!
• در مورد یک گلدان، جارو و لامپ، متنی بنویسید که غمناک و گریه آور باشد!

تمرین نوشتن خلاقانه در مورد احساسات

• پنج ترس بزرگی را که در زندگی با آن روبرو شده‌اید مشخص کنید، یکی از آن ترس‌ها را انتخاب کرده و کاراکتری خلق کنید که با آن ترس شما روبرو می‌شود. عکس‌العمل‌ها و حالت‌های روحی و فیزیکی او را بنویسید.
• یک اتفاق خیلی خوب و یک اتفاق خیلی بد که در زندگی شما رخ داده را به یاد آورده و شرح هر کدام را در یک صفحه‌ی جداگانه کاملاً بنویسید. حالا سعی کنید هر کدام از آن صفحات را در یک جمله خلاصه کنید.
• موضوعی را که باعث شده زمانی احساس خجالت کنید به خاطر آورده و آن واقعه را در مورد یک کاراکترِ (شخصیتِ) خیالی نوشته و سعی کنید وضعیت را بسیار شدیدتر و خجالت آورتر کنید.
• در یک پاراگراف در مورد کاراکتری بنویسید که دارد به مسئله‌ای عاطفی فکر می‌کند و در آن لحظه احساس مشخصی نسبت به آن مسئله دارد ولی به‌مرور با فکر کردن بیشتر به آن مسئله، احساسش کاملاً برعکس می‌شود.

تمرین نوشتن خلاقانه در مورد شخصیت‌ها

برای آشنایی بیشتر با روش شخصیت‌پردازی و نمایش ویژگی‌های شخصیتی از طریق رفتار و واکنش‌ها، راهنمای مرکز نویسندگی دانشگاه Vanderbilt می‌تواند منبع مناسبی برای مطالعه باشد.

• یک متن بنویسید که در آن یک کاراکتر اصلی و یک کاراکتر فرعی باشد. خصلت‌های شخصیت فرعی را از افرادی انتخاب کنید که از نوع رفتار آن‌ها بدتان می‌آید. حالا صحنه‌ای به وجود بیاورید که کاراکتر اصلی شما با وجود این که شخصیت فرعی، ایرادهای رفتاری زیادی دارد ولی با او در مورد مشکلی که دارد اظهار همدردی می‌کند.
• صحنه‌ای بنویسید که در آن یک شخصیت پرهیجان و ماجراجو موارد زیر را برای حاضران در آن صحنه توضیح می‌دهد: وضع هوا، صحبت در مورد دفترچه‌ی راهنمای یک وسیله، وضعیت ترافیک، در مورد یک اس ام اس.
• در مورد کاراکتری بنویسید که قسم خورده بود کاری انجام نخواهد داد ولی آن کار را انجام می‌دهد.
• یک نوشته‌ی کوتاه بنویسید که طی آن کاراکتر شما متنی را از بر می‌خواند و در عین حال کاری برعکس آن گفته‌هایی که از بر می‌خواند دارد انجام می‌دهد!
• در یک پاراگراف، صحنه‌ای را توضیح دهید که یک شخص، کاری معمولی مثل روشن کردن کلید چراغ برق انجام می‌دهد در ادامه چیزی خلاقانه در آن صحنه به وجود بیاورید که خواننده احساس کند آن شخص کار عجیب و غریبی کرده است.
• یک صحنه در مورد بازی شطرنج، یا بازی‌هایی که پشت میز انجام می‌شود بنویسید و دعوای دو رقیب را باهم شرح بدهید. هدف از این تمرین این است که در چند پاراگراف شرح دعوای دو یا چند نفر را بر سرِ یک بازی بنویسید.
• متنی راجع به دو نفر بنویسید که از دست هم عصبانی‌اند ولی هر دو نفرشان وانمود می‌کنند که هیچ مشکلی باهم ندارند. می‌توانید این کار را در قالب کامنت‌هایی که دو نفر در یک شبکه‌ی اجتماعی برای هم می‌نویسند انجام دهید. هم‌چنین بسته به تمایلتان قادر هستید این صحنه و ناراحتی آن‌ها از همدیگر و تظاهر آن دو نفر را طیِ صحنه‌ای که هر دو در آن حضور دارند بنویسید.
• سعی کنی با تحقیق در مورد حالات افراد مست یا معتاد یک متن کوتاه با زاویه‌ی دید اول شخص از زبان یک فرد معتاد یا مست بنویسید و دنیای اطراف را از چشم‌انداز چنین فردی توصیف کنید.
• صحنه‌ای بنویسید که در آن شخصی متوجه می‌شود که آن‌قدرها هم که فکر می‌کرده باهوش نیست.
• یک ساعت از زندگی انسانی را بنویسید که در زمان‌های اخیر توانایی انجام کاری را که به آن علاقه‌ی زیادی دارد از دست داده است؛ مثل پیانیستی که بیماری «آرتریت» شدید دارد.
• صحنه‌ی مشاجره بین زن و شوهری را بنویسید که یکی از آن‌ها بیماری دارد ولی دیگری واقعی بودن آن بیماری را قبول نمی‌کند.
• صحنه‌ای بنویسید که طیِ آن یک شخص، شما را با دیگری اشتباه می‌گیرد و شما توضیح می‌دهید که فلان شخص نیستید، دقیقاٌ بنویسید که اشتباه گرفته شدن با دیگری برای شما چه نوع احساساتی را زنده می‌کند.
• یک ویژگی کوچک کسی را که دوست دارید طوری بنویسید که خواننده هم بتواند آن شخص را دوست داشته باشد.
• صحنه‌ای در مورد رسیدن خبر بدی مثل خبر زلزله یا انفجار بنویسید و عکس‌العمل غیرطبیعیِ یک شخص را نسبت به چنین خبرهایی توصیف کنید.
• شخصیتی را توصیف کنید که نظر خیلی ناراحت‌کننده‌ای در مورد یک کتاب دارد. ضمن توصیف نظرات او ایرادهای شخصیتی‌اش را نشان بدهید.
• متنی بنویسید که در آن شخصیت اصلی، فهرستی از سوالاتی که ممکن است طرفدارانش از او بپرسند تهیه کرده و به جوابی که باید به آن سوال‌ها بدهد فکر می‌کند.
• متنی در مورد یک پسر جوان 20 ساله بنویسید که والدینش با سبک زندگی و رفتارهای او مخالف‌اند.
• یک کاراکتر ماجراجو را توصیف کنید که توسط دزدان، گروگان گرفته شده و هیجان زده است.
• صحنه‌ای بنویسید که کاراکتر شما دستش به ماهی‌تابه می‌چسبد و می‌سوزد و او عکس‌العملی عجیب به این اتفاق نشان می‌دهد.
• این هفته فرصتی پیدا کرده و به یک فروشگاه بزرگ بروید و در آنجا به رفتار خریداران مختلف نگاه کرده و سه مورد از عجیب‌ترینشان را یادداشت کنید. وقتی به خانه برگشتید بنشینید رفتارهای آن سه نفر را باهم ترکیب کرده و در قالب شخصیتی که برای خرید به فروشگاهی بزرگ می‌رود یک صفحه متن در این باره بنویسید.
• نام یک حیوان را به هر نحوی که می‌توانید شانسی انتخاب کرده و صحنه‌ای بنویسید که یک کاراکتر طی آن توسط آن حیوان غافلگیر شده و مورد حمله قرار می‌گیرد. سعی کنید صحنه را واقعی و طوری که انگار برای خودتان اتفاق افتاده توصیف کنید.
• طرز راه رفتن یک شخص را در محوطه‌ای وسیع طوری بنویسید که خواننده، نوع شخصیت او را از طریق طرز راه رفتنش بشناسد!
• تصور کنید با همزاد خود روبرو شده‌اید. بنویسید چه صحبت‌هایی با او خواهید کرد و او به شما چه خواهد گفت؟!